ابو القاسم سلطانى

441

دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )

Lumbar و در چين ، هند و ژاپن در خونريزى هموروئيد ، افزايش خون قاعدگى و در هند در آماس ركتوم ، افتادگى ركتوم ، تورم ، سختى دفع ادرار و سوزاك استفاده به عمل مىآيد . Code - 2843 چلاپا Ipomoea purga Hayne گياهى است پايا ، هميشه سبز ، پيچنده و بالارونده از خانواده Convolvulaceae . گياه به دور گياهان مجاور خود پيچيده و تا ارتفاع 4 متر بالا مىرود . ساقه استوانه‌اى ، منشعب ، به رنگ قرمز ارغوانى . برگ‌ها متناوب ، قلبى شكل ، بدون دندانه ، شفاف ، نوك‌تيز ، به رنگ سبز روشن . گل بوقى شكل به قطر 12 سانتيمتر در پائيز از كنار برگها با دمگلى ظاهر مىشود . جام گل به رنگ گلى روشن ، تخمدان دو خانه و درون هريك دو تخمك وجود دارد . ميوه كپسول ، گرد ، محتوى دانه‌هاى متعدد به رنگ قهوه‌اى مايل به سياه است . ريشه متورم به شكل شلغم ، قسمت فوقانى كشيده شده به وزن تا 500 گرم آن را در بهار از زمين خارج كرده اغلب به همان صورت و گاهى به شكل قطعات مدور و يا به چهار قسمت بريده خشك مىنمايند . سطح آن ناصاف ، خاكسترىرنگ با رگ‌هاى سياه ، بوى تهوع‌آور و طعم آن تند است . پراكندگى : گياه در دامنه‌هاى شرقىاند ، جنگل‌هاى مكزيك ، امريكاى مركزى مىرويد و در شرق و جنوب هند ، جامائيكا ، جنوب امريكا ، جزاير آنتيل كشت مىشود . تاريخچه : نام گونه از واژه Purging به مناسبت خاصيت مسهلى ريشه آن و نام Jalap از جالاپا يا گرالاپا نام يكى از شهرهاى مكزيك كه گياه در حوالى آنجا به حد وفور مىرويد گرفته شده است . گياه نخستين بار توسط Monardes اسپانيائى در سال 1565 كه خواص آن را از بوميان محل فراگرفته بود به اسپانيا و در سال 1609 ميلادى به انگلستان و سپس به نواحى ديگر اروپا راه يافت . قديمىترين كتاب پارسى كه شرح آن آمده است كتاب مخزن الادويه ( تاليف 1769 ميلادى ) مىباشد . صاحب مخزن مىنويسد : " چلاپا از ادويه جديد است كه در ارض جديد در بلده مسمى به چلاپا يافت مىشود و اطباء آن بلد خواص آن را يافته به بلدان ديگر برده و به انگليشى جلب نامند طبيعت آن گرم و خشك است در درجه دوم : مسهل است و خطر مارزيون و غيره را ندارد و در اكثر بيمارىها مانند سردرد مزمن ، صرع ، ريزش‌هاى مزمن ، سرفه مزمن ، تب‌هاى مزمن ، درد پشت ، درد گرده ، سياتيك ، مفاصل ، قولنج ، ادم و يرقان همراه با داروهاى ديگر مورد مصرف دارد . به عنوان مسهل 5 / 2 تا 5 گرم آن را پودر نموده پس از الك كردن با 25 گرم گل قند مخلوط نموده و چندين بار در طى روز بخورند و براى افزايش قدرت اثر پس از آن عرق رازيانه و انيسون بنوشند و براى درمان بيمارىها از معجون آن با داروهاى مناسب بخورند مشابه آن در اثر مچوقان ( Convolvulus mechoacana ) مىباشد كه آن نيز از